Een streepje. Of een telefoontje met een uitslag die je al voelde aankomen, maar waarvan je tot het laatste moment hoopte dat je het mis had. Een mislukte terugplaatsing wordt vaak besproken als een behandeling die niet is aangeslagen. Voor jou is er iets anders gebeurd: het embryo waar alles naartoe werkte, is er niet meer. Dit artikel gaat over waarom het verdriet na een mislukte terugplaatsing echt verlies is, waarom er zo vaak geen reden voor te geven is, en wat dat met je doet richting een volgende poging.
Wat je investeert voordat het embryo wordt teruggeplaatst
Een terugplaatsing is het laatste stukje van een lange reeks stappen. Daarvoor liggen weken van prikken, bloedprikken, echo’s, hormonen die je stemming en je lijf veranderen, afspraken die je om je werk heen plant, en een punctie met of zonder verdoving of sedatie. Je lichaam heeft letterlijk geproduceerd waar het hele IVF-traject om draait.
Daarna volgt de laboratoriumfase, en die is bij veel vrouwen een week vol spanning. Hoeveel eicellen zijn er bevrucht. Hoeveel embryo’s groeien door. Welke haalt dag vijf. Elk telefoontje van de kliniek snijdt een stukje van de hoop weg of houdt het juist overeind. Wat er aan het eind overblijft is vaak een embryo, soms meer, en vaak veel minder dan je aan het begin voor ogen had.
Dat ene embryo is op dat moment geen medisch materiaal meer. Het is het resultaat van alles wat je lijf heeft gedaan, en voor veel stellen is het de concrete vorm van hun kinderwens. Je weet hoe het eruitziet op de foto van de kliniek. Je weet op welke dag het is ontstaan. Sommige vrouwen weten precies welke kwaliteitscode erbij stond. Je hebt alle reden om je eraan te hechten, want er was niets anders om je aan vast te houden.
En dan wordt dat embryo teruggeplaatst, en daarna wacht je. Twee weken waarin je lichaam elk signaal geeft dat zowel zwangerschap als menstruatie kan betekenen, en waarin je niets kunt doen om de uitkomst te beinvloeden. Hoe die wachtweken verlopen lees je op onze pagina over de terugplaatsing van een embryo. Juist omdat er zoveel aan voorafging en er geen knop was waar je zelf aan kon draaien, komt de negatieve uitslag zo hard aan.
Een mislukte terugplaatsing is geen tegenvaller, het is verlies
In medische taal heet het dat de behandeling niet succesvol was. Die woorden zetten het naast een sollicitatie die misliep of een verbouwing die tegenviel. Maar wat er is gebeurd, is dat iets wat er wel was, er niet meer is.
Je hoeft daar geen zwangerschap voor gehad te hebben om het verlies te mogen noemen. Je bent iets kwijtgeraakt waar je maandenlang voor hebt geleefd, en waar je lijf de prijs voor heeft betaald. Dat dit verlies niet op een echo heeft gestaan en geen uitgerekende datum had, maakt het verdriet niet kleiner. Het maakt het alleen onzichtbaarder voor iedereen om je heen.
Veel vrouwen noemen dit een pril verlies: te vroeg om ergens officieel bij te horen, te groot om overheen te stappen. Je mag het rouw noemen. Niet omdat een boek dat voorschrijft, maar omdat het zo voelt, en omdat verdriet dat je niet erkent toch niet weggaat.
Hoe vaak komt een mislukte terugplaatsing voor?
Het helpt soms om te weten dat je met dit verdriet in groot gezelschap bent. In 2021 werden er in Nederland ruim 26.000 embryo’s teruggeplaatst, en daaruit kwamen bijna 6.000 doorgaande zwangerschappen voort, zo laten de landelijke IVF-cijfers van de NVOG zien. Met andere woorden: de meeste terugplaatsingen eindigen niet in een zwangerschap. Een mislukte terugplaatsing is dus eerder regel dan uitzondering.
Dat is geen getal dat je verdriet oplost. Maar het zegt wel iets belangrijks: dat jouw terugplaatsing niet is aangeslagen, zegt niets over hoe hard je je best hebt gedaan, hoe goed je hebt gerust of hoe positief je hebt gedacht. Het is de uitkomst die bij het grootste deel van de pogingen hoort, ook bij vrouwen die alles precies deden zoals het hoorde.
Wat die cijfers ook laten zien: voor elke zwangerschap die je voorbij ziet komen, zijn er meerdere vrouwen die thuis een negatieve test weggooien zonder dat iemand ervan weet. Je ziet alleen de uitslagen die gedeeld worden. Hoeveel vrouwen met vruchtbaarheidsproblemen er werkelijk zijn, blijft grotendeels uit het zicht.
Waarom nestelt een embryo niet in? Vaak is er geen antwoord
Dit is misschien wel het zwaarste deel. Na een mislukte terugplaatsing wil je weten waarom. Je wilt een oorzaak die je kunt aanpakken, zodat de volgende keer anders wordt. En heel vaak is die er niet.
De innesteling is een proces waarbij het embryo en het baarmoederslijmvlies precies op elkaar moeten aansluiten, op precies het goede moment. Er zijn verschillende dingen die daarbij mis kunnen gaan:
- Een chromosomale afwijking in het embryo.
- Een baarmoederslijmvlies dat op dat moment niet ontvankelijk genoeg was.
- Hormonale factoren die de timing van de innesteling beinvloeden.
- Afwijkingen in de baarmoeder, zoals poliepen, vleesbomen of littekenweefsel.
- Een combinatie van factoren die niet te meten is, en die daarom in het gesprek met je arts geen naam krijgt.
Bij een groot deel van de mislukte terugplaatsingen blijft het bij die laatste categorie. Je arts kan eerlijk zeggen dat er geen aanwijzing is dat er iets mis is, en dat is medisch gezien goed nieuws. Emotioneel is het bijna onverdraaglijk, want zonder oorzaak is er ook niets om bij te sturen.
Nee, je hebt het embryo niet afgestoten
Veel vrouwen zoeken na een mislukte terugplaatsing op of hun lichaam het embryo heeft afgestoten. Achter die zoekvraag zit bijna altijd dezelfde angst: dat je lijf iets heeft gedaan wat het niet had moeten doen.
Zo werkt het niet. Een embryo kan niet uit je lichaam vallen, en je lichaam duwt het niet weg omdat je te veel hebt bewogen, te zwaar hebt getild, gestrest was of op de verkeerde manier hebt gelegen. Wat er gebeurt bij een mislukte terugplaatsing is dat de innesteling niet op gang is gekomen of niet is doorgezet. Dat is iets anders dan afstoten, en dat hoeft zeker geen handeling van jou te zijn.
Ook de dingen waar je jezelf achteraf op betrapt, dat ene glas wijn weken geleden, die drukke werkdag, dat je toch die ene keer hebt gefietst, hebben de uitkomst niet bepaald. De schuld die je bij jezelf legt is een poging om grip te krijgen op iets wat geen grip toelaat. Begrijpelijk, maar niet terecht.
Waarom het ontbreken van een reden je bang maakt voor de volgende keer
Als er geen oorzaak is aangewezen, is er ook niets opgelost. Dat betekent dat je aan een volgende poging begint met precies dezelfde onbekende factor als de vorige keer. Veel vrouwen merken dat ze daardoor anders in die volgende terugplaatsing staan.
Je durft minder hard te hopen, omdat hopen de vorige keer zo duur is uitgekomen. Tegelijk merk je dat je je er toch weer aan overgeeft, want zonder hoop kom je de wachtweken niet door. Die twee bewegingen tegelijk, hopen en jezelf beschermen tegen hoop, zijn uitputtend. Het is geen gebrek aan veerkracht als je dit herkent. Het is wat er gebeurt als je lichaam en je gevoel tegelijk op scherp staan.
Daar komt bij dat elke mislukte terugplaatsing ook iets zegt over wat er nog over is. Hoeveel embryo’s liggen er nog ingevroren. Hoeveel pogingen worden er nog vergoed. Hoeveel jaar heb je nog. Een negatieve uitslag kost je dus niet alleen dit embryo, maar ook een stuk van de ruimte die je dacht te hebben.
De emmer die maar niet vol raakt
Er is een beeld dat veel vrouwen herkennen. Stel je een emmer voor die je probeert te vullen met goede dingen: een geslaagde punctie, een embryo dat doorgroeit, een arts die positief is, een partner die het goede zegt, een week waarin je er even niet aan denkt. Die emmer vullen kost tijd en moeite, en elk druppeltje moet je verdienen.
Een mislukte terugplaatsing gooit de emmer niet helemaal om, maar haalt er wel een flinke schep uit. En wat dit traject zo zwaar maakt, is dat die schep er telkens opnieuw uit gaat, terwijl de emmer tussendoor amper tijd krijgt om weer te vullen. Elke keer start je iets lager dan de vorige keer.
Dat verklaart iets wat veel vrouwen van zichzelf niet begrijpen: waarom de derde of vierde negatieve uitslag harder aankomt dan de eerste, terwijl je inmiddels toch zou moeten weten hoe het werkt. Je raakt er niet aan gewend. Het stapelt op. Verdriet dat niet is opgeruimd, gaat gewoon mee de volgende poging in.
Waarom rouw na een mislukte terugplaatsing onzichtbaar blijft
Bij een zwangerschap die eindigt, komen er berichtjes en soms bloemen. Bij een mislukte terugplaatsing gebeurt dat zelden. Onderzoekers die de emotionele kant van vruchtbaarheidsbehandelingen in kaart brachten, kozen daar niet voor niets de titel No One Sends You Flowers voor. Zij beschrijven hoe vrouwen na een mislukte behandeling verdriet, jaloezie, schaamte en isolatie ervaren, zonder dat hun omgeving dat als verlies herkent.
Daar komt bij dat je omgeving vaak probeert te troosten door het klein te maken. Het was nog maar een embryo. Je kunt het toch nog een keer proberen. Jullie zijn nog jong. Het komt vast goed. Bijna altijd goed bedoeld, bijna altijd hetzelfde effect: je verdriet krijgt geen plek en jij gaat je afvragen of je overdrijft.
Je overdrijft niet. Je rouwt om iets wat bestond en wat weg is, en om een toekomst die je al voor je zag. Dat verdriet heeft dezelfde uitwerking als ander verlies: moeheid, prikkelbaarheid, slecht slapen, geen zin in dingen die je normaal leuk vindt, en het gevoel dat je er alleen voor staat. Dat laatste is misschien wel het zwaarst, en het is ook precies het stuk waar herkenning van anderen echt verschil maakt. Hoe die eenzaamheid voelt beschrijven we ook in ons artikel over ongewenste kinderloosheid.
Wat kan helpen na een mislukte terugplaatsing
Er is geen goede manier om een mislukte terugplaatsing te verwerken, maar een paar dingen maken het dragelijker. Geef het een naam. Zeg tegen jezelf en tegen je partner dat dit verlies is, en niet alleen een behandeling die niet aansloeg. Alleen al het benoemen haalt de druk weg om snel verder te moeten.
Plan daarna niet meteen de volgende stap. De neiging om direct een vervolgafspraak te maken is begrijpelijk, want vooruitkijken voelt actiever dan stilstaan. Toch is er ruimte nodig tussen de ene poging en de volgende, al is het maar een paar weken waarin je lijf en je hoofd niet in de wachtstand staan.
Vraag bij je volgende controle expliciet om uitleg, ook als er geen oorzaak is gevonden. Vraag wat er over dit embryo bekend was, wat er aan het protocol kan veranderen en wat er niet te beinvloeden is. Veel vrouwen hebben er baat bij om te horen welke dingen echt buiten hun invloed lagen, want dat haalt een deel van de zelfverwijten weg.
Merk je dat je weken later nog steeds vastzit, dat je nergens meer zin in hebt of dat je het gevoel hebt het niet meer te kunnen dragen, bespreek dat dan met je huisarts, met de maatschappelijk werker van je kliniek of zoek elders psychische ondersteuning. Verdriet hoort hierbij, maar je hoeft het niet in je eentje op te lossen.
Wat je tegen je omgeving kunt zeggen
Een deel van de eenzaamheid komt doordat mensen niet weten wat er gebeurd is. Een mislukte terugplaatsing is voor buitenstaanders onzichtbaar. Je hoeft je medische situatie niet uit te leggen om toch duidelijk te maken wat dit was. Het is niet gelukt en dit voelt als een verlies voor ons, ik heb even tijd nodig: dat is genoeg. Het geeft mensen richting en het bespaart jou de vragen die je op dat moment niet kunt hebben.
En als iemand vraagt wat diegene kan doen, zeg dan gerust dat je niet wilt horen dat het vast goedkomt, maar wel dat ze later deze week nog even laten weten dat ze aan je denken. Mensen willen meestal wel helpen, ze weten alleen niet hoe.
Je embryo telde, en je verdriet telt ook
Wat bijna alle vrouwen na een mislukte terugplaatsing zeggen, is dat praten met iemand die het ook heeft meegemaakt anders voelt dan praten met iemand die het probeert te begrijpen. Je hoeft niets uit te leggen over wachtweken, over wat dag vijf betekent of over waarom de aanblik van een zwangere collega je de hele dag uit balans brengt.
In de FertiFriend Community zitten vrouwen in elke fase: net begonnen, midden in een traject, na een mislukte terugplaatsing, en na een verlies dat niemand om hen heen zag. Je kunt er je verhaal kwijt zonder dat iemand het kleiner maakt, en je kunt er ook gewoon even meelezen als je het zelf nog niet onder woorden krijgt.
Samen is minder alleen.
Bronnen
NVOG. Landelijke IVF-cijfers 2021, over het aantal embryotransfers en doorgaande zwangerschappen in Nederland. Volledige tekst.
Radboud Universiteit. Onderzoeksproject Genetic Plasticity, over chromosoomafwijkingen en mozaicisme in embryo’s die bij IVF ontstaan. Volledige tekst.
Bocker J, Jakoby N. No One Sends You Flowers: Social Norms and Patients Emotional Journey Within Fertility Treatment. Social Inclusion, 2025, over verdriet en isolatie na mislukte behandelingen. DOI.
Lee S, Kuo C, Wang S, Kuo P, Lee M, Lee M. Grief responses and coping strategies among infertile women after failed in vitro fertilization treatment, 2010, over rouwreacties na een mislukte IVF-behandeling. Volledige tekst.
Disclaimer: De artikelen op dit platform zijn geschreven door FertiFriend en zijn bedoeld voor informatieve doeleinden. Aan de inhoud van deze artikelen kunnen geen rechten worden ontleend. Wij raden altijd aan om advies in te winnen bij uw behandelend arts voordat u beslissingen neemt over uw gezondheid en behandelingen.
Kom je een foutje tegen? Laat het ons dan weten via hello@fertifriend.nl
