Een fertiliteitstraject mentaal belastend: over stress, rouw, controleverlies en leven in de wachtstand. Een fertiliteitstraject is niet alleen lichamelijk intensief. Wat veel vrouwen verrast, is hoe groot de mentale impact is en hoe weinig daarover wordt gesproken. Je kunt sterk zijn, goed geïnformeerd, gemotiveerd en toch mentaal uitgeput raken.

Wat je voelt, is geen persoonlijke zwakte. Het is een normale reactie op een langdurige, onzekere en emotioneel beladen situatie.
Bij FertiFriend zien we dagelijks hoeveel dit traject van vrouwen vraagt. In deze blog leggen we uit wat er mentaal gebeurt, waarom dat zo zwaar kan zijn én waarom het belangrijk is om dit te normaliseren.

De mentale impact van een fertiliteitstraject

Onderzoek laat zien dat vrouwen in een fertiliteitstraject vaak te maken krijgen met verhoogde stress, angst en gevoelens van machteloosheid. Niet omdat ze het ‘niet aankunnen’, maar omdat het traject kenmerken heeft die psychologisch belastend zijn:

• langdurige onzekerheid
• grote emotionele inzet
• weinig voorspelbaarheid
• beperkte controle

Hieronder lichten we vier belangrijke mentale processen toe die vaak spelen tijdens een fertiliteitstraject.

1. Voortdurende alertheid: leven met een hoofd dat nooit uitgaat

Wat gebeurt er in je brein?

Tijdens een fertiliteitstraject staat je brein continu ‘aan’. Niet omdat je blijft piekeren, maar omdat het systeem dat verantwoordelijk is voor veiligheid en overleving constant alert is.

In de psychologie noem je dit chronische stress met anticipatie. Wat eigenlijk betekent dat je weet dat er iets belangrijks aankomt, maar niet wat de uitkomst zal zijn en ook niet wanneer het stopt. Daardoor blijft je lichaam in een staat van verhoogde waakzaamheid.

Hoe vrouwen dit vaak ervaren?

• voortdurend letten op signalen van het lichaam
• moeite met ontspannen, zelfs op ‘goede’ dagen
• slecht of onrustig slapen
• het gevoel dat je hoofd nooit echt stil is

Wat zegt onderzoek?

Onderzoek laat zien dat vrouwen in fertiliteitstrajecten stressniveaus rapporteren die vergelijkbaar zijn met mensen met een chronische ziekte (Greil et al., Human Reproduction Update). Juist de onzekerheid en het ontbreken van een duidelijk eindpunt, maakt deze stress zwaarder dan éénmalig slecht nieuws.

Belangrijk om te onthouden:
Dat je hoofd niet uitgaat, is geen gebrek aan veerkracht. Het is je zenuwstelsel dat probeert grip te houden in een situatie zonder vaste uitkomst.

Lees ook: De wachtweken steungids

2. Rouw zonder eindpunt: verdriet dat steeds terugkomt

Wat is dit voor rouw?

Veel vrouwen herkennen hun gevoelens niet meteen als rouw. Dat komt doordat er geen duidelijk verliesmoment is, er geen ‘afsluiting’ bestaat en de hoop steeds opnieuw oplaait.
In de literatuur wordt dit ambiguous loss genoemd (Pauline Boss): rouw bij een verlies dat niet duidelijk afgebakend is en waarvoor weinig maatschappelijke erkenning bestaat.

Hoe dit voelt?

• verdriet dat steeds terugkomt
• moeite om vooruit te kijken
• schuldgevoel (“ik mag me niet zo voelen, want het is nog niet voorbij”)

Wetenschappelijke onderbouwing

Studies tonen aan dat een onvervulde kinderwens gepaard kan gaan met langdurige rouwreacties, ook zonder formeel verliesmoment (Wirtberg et al., Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology). Juist het ontbreken van een duidelijk eindpunt maakt deze rouw extra zwaar.

Het is logisch dat dit pijn blijft doen. Je rouwt niet om wat was, maar om wat er misschien nooit komt en dat is een van de moeilijkste vormen van rouw.

3. Verlies van regie: geen grip op je lijf, tijd of plannen

Wat er verandert?

In een fertiliteitstraject bepaalt je cyclus vaak je agenda, bepalen artsen en protocollen het tempo en bepaalt je lichaam (en moeder natuur) iets wat je niet kunt sturen.
Psychologisch gezien raakt dit aan controleverlies, een bekende stressversterker.

Hoe vrouwen dit beschrijven?

• het gevoel passagier te zijn in je eigen leven
• frustratie over plannen die steeds verschuiven
• boosheid of wantrouwen richting het eigen lichaam

Wat zegt de theorie?

Volgens de stress- en copingtheorie van Lazarus & Folkman is verlies van controle een belangrijke voorspeller van emotionele uitputting en angst. Bij fertiliteitstrajecten is dit verlies bovendien langdurig én persoonlijk, wat het extra belastend maakt.

Het gevoel dat je geen grip hebt, betekent niet dat je faalt. Het betekent dat je in een situatie zit die objectief weinig grip biedt.

Meer lezen: Hormoonbehandeling bij kinderwens

4. Het lichaam als ‘project’: als je lijf niet meer als thuis voelt

Wat bedoelen we hiermee?

Veel vrouwen geven aan dat hun lichaam in het traject een instrument wordt iets dat moet ‘presteren’ en iets wat voortdurend gemonitord en beoordeeld wordt. Hierdoor kan vervreemding van je eigen lichaam ontstaan.

Mogelijke gevolgen

Je krijgt minder vertrouwen in lichamelijke signalen. Je kunt een kritische of harde innerlijke stem ervaren. Als laatste kost het moeite om te voelen wat je nodig hebt.

Onderzoek

Studies laten zien dat medische trajecten waarin het lichaam centraal staat, het lichaamsbeeld en lichaamsvertrouwen kunnen ondermijnen (Verhaak et al., Patient Education and Counseling). Dit heeft niets te maken met mindset of persoonlijkheid.

Dat je lichaam niet meer als ‘thuis’ voelt, is geen afwijzing van jezelf.
Het is een logisch gevolg van hoe intensief het gevolgd en beoordeeld wordt.

Alles bij elkaar: waarom dit traject zo veel vraagt

Als je deze vier factoren bij elkaar optelt: voortdurende alertheid, rouw zonder eindpunt, verlies van regie en een lichaam dat een project wordt, dan is het niet vreemd dat een fertiliteitstraject mentaal zo zwaar is.

Wat je ervaart is geen teken dat je dit niet aankunt, is geen gebrek aan veerkracht en zegt niets over wie jij bent! Dit ligt niet aan jou. En je bent hier niet alleen in.

Bij FertiFriend geloven we dat mentale ondersteuning geen bijzaak is, maar een essentieel onderdeel van een fertiliteitstraject. Herkenning, uitleg en ruimte voor wat je voelt kunnen al enorm verlichten.

Onthoud dat je niet alleen bent en dat er hulp beschikbaar is. Samen kunnen we een community van steun en begrip creëren, zodat niemand zich alleen hoeft te voelen in hun proces. Als je meer informatie wilt of gewoon je verhaal wil delen? Voel je je vrij om een reactie achter te laten in de FertiFriend community. We zijn er om te luisteren en te steunen.

Disclaimer: De artikelen op dit platform zijn geschreven door FertiFriend en zijn bedoeld voor informatieve doeleinden. Aan de inhoud van deze artikelen kunnen geen rechten worden ontleend. Wij raden altijd aan om advies in te winnen bij uw behandelend arts voordat u beslissingen neemt over uw gezondheid en behandelingen.